AIથી વધતા સાયબર જોખમ પર SEBI એલર્ટ: હવે IT ટીમ નહીં, કંપનીના બોર્ડે પણ લેવી પડશે જવાબદારી

ભારતીય કેપિટલ માર્કેટ ઝડપથી ડિજિટલ અને AI આધારિત બની રહ્યું છે ત્યારે SEBIએ કંપનીઓ અને ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સને સાયબર સિક્યોરિટીને માત્ર IT ડિપાર્ટમેન્ટની જવાબદારી માનીને ચાલવા સામે ચેતવણી આપી છે. SEBI Chairman Tuhin Kanta Pandeyના મતે સાયબર સિક્યોરિટી હવે બોર્ડ-લેવલ રિસ્ક બની ગઈ છે અને તેની સીધી અસર બિઝનેસ કન્ટિન્યુઇટી, માર્કેટ ઇન્ટેગ્રિટી તથા ઇન્વેસ્ટર કોન્ફિડન્સ પર પડી શકે છે.

મુંબઈ નજીક National Institute of Securities Markets (NISM) ખાતે યોજાયેલા SEBIના Cyber Defence Symposiumમાં Pandeyએ જણાવ્યું કે ફાઇનાન્શિયલ સિસ્ટમના વધતા ડિજિટલ ઇન્ટરકનેક્શનને કારણે એક સંસ્થાની નબળાઈ માત્ર તે કંપની સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી. વેન્ડર્સ, ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ્સ અને થર્ડ-પાર્ટી સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ મારફતે તેની અસર સમગ્ર માર્કેટ ઇકોસિસ્ટમ સુધી પહોંચી શકે છે. તેથી કંપનીઓએ માત્ર પોતાનું નેટવર્ક સુરક્ષિત છે કે નહીં તેના બદલે સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ કેટલું રેઝિલિયન્ટ છે તેના પર ધ્યાન આપવું પડશે.

AI અપનાવો, પરંતુ તેની ઉપર પણ કંટ્રોલ હોવો જરૂરી

SEBIની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી Artificial Intelligence (AI)ના ઉપયોગને લઈને છે. સાયબર ડિફેન્સમાં AI, એજેન્ટિક સિસ્ટમ્સ, ઓટોમેશન અને એડવાન્સ્ડ એનાલિટિક્સનો ઉપયોગ સંસ્થાઓને સાયબર એટેક ઝડપથી ઓળખવામાં અને તેનો જવાબ આપવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ વધુ ઓટોમેશન સાથે નવા પ્રકારના જોખમ પણ ઊભા થાય છે. તેથી સાયબર સિક્યોરિટીમાં ઉપયોગમાં લેવાતું AI પોતે સુરક્ષિત, ગવર્ન્ડ અને અકાઉન્ટેબલ હોવું જરૂરી છે, એવું SEBIનું કહેવું છે.

આ ચેતવણી ખાસ કરીને સ્ટોક એક્સચેન્જ, ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશન્સ, ડિપોઝિટરીઝ, બ્રોકર્સ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને અન્ય માર્કેટ ઇન્ટરમીડિયરીઝ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ટ્રેડિંગથી લઈને સેટલમેન્ટ અને ઇન્વેસ્ટર ડેટા સુધીની કામગીરી ટેક્નોલોજી પર આધારિત હોવાથી AI સિસ્ટમમાં રહેલી ખામી અથવા અનકંટ્રોલ્ડ ઓટોમેશન મોટા ઓપરેશનલ અને માર્કેટ રિસ્કમાં ફેરવાઈ શકે છે. SEBI પહેલેથી જ રેગ્યુલેટેડ એન્ટિટીઝ માટે Cybersecurity and Cyber Resilience Framework લાગુ કરી ચૂકી છે.

હવે વર્ષમાં એક વખતનો સિક્યોરિટી ટેસ્ટ પૂરતો નહીં

સાયબર રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં પણ SEBIએ મોટો બદલાવ સૂચવ્યો છે. અત્યાર સુધી ઘણી સંસ્થાઓ વલ્નરેબિલિટી એસેસમેન્ટ અને પેનિટ્રેશન ટેસ્ટિંગ સમયાંતરે કરીને ખામીઓ સુધારતી હતી. પરંતુ સોફ્ટવેર, ક્લાઉડ કન્ફિગરેશન, API અને થર્ડ-પાર્ટી ડિપેન્ડન્સીઝ સતત બદલાતી હોવાથી આ મોડલ હવે પૂરતું નથી. વલ્નરેબિલિટી મેનેજમેન્ટને કન્ટિન્યુઅસ અને રિસ્ક-ડ્રિવન બનાવવાની જરૂર છે.

ખામી શોધાઈ ગયા પછી તેને સપ્તાહો કે મહિનાઓ સુધી અનપેચ્ડ રાખવી પણ મોટો બિઝનેસ રિસ્ક બની શકે છે. તેથી ખાસ કરીને ક્રિટિકલ વલ્નરેબિલિટીઝ માટે રિસ્ક-બેઝ્ડ અને વધુ ઓટોમેટેડ પેચ મેનેજમેન્ટ અપનાવવા SEBIએ ભાર મૂક્યો છે. સાથે દરેક સંસ્થા પાસે માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ ટેસ્ટ કરેલો ઇન્સિડન્ટ રિસ્પોન્સ અને રિકવરી પ્લાન હોવો જોઈએ.

Quantum Computing બનશે આગામી મોટો સાયબર પડકાર

SEBIએ ભવિષ્યના Quantum Computing જોખમ તરફ પણ માર્કેટને તૈયાર રહેવા કહ્યું છે. હાલના ડિજિટલ ફાઇનાન્શિયલ સિસ્ટમ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતી કેટલીક ક્રિપ્ટોગ્રાફિક પદ્ધતિઓ ભવિષ્યમાં શક્તિશાળી ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટર્સ સામે નબળી પડી શકે છે. આથી ફાઇનાન્શિયલ સંસ્થાઓએ પોસ્ટ-ક્વોન્ટમ ક્રિપ્ટોગ્રાફી તરફ માઇગ્રેશન અને ક્રિપ્ટો-એજિલિટી માટે અત્યારથી તૈયારી શરૂ કરવાની જરૂર હોવાનું Pandeyએ જણાવ્યું છે.

આ જોખમ માત્ર ભવિષ્યમાં ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટર તૈયાર થાય ત્યારથી શરૂ થશે એવું નથી. હાલમાં એન્ક્રિપ્ટેડ ડેટા ચોરીને ભવિષ્યમાં વધુ શક્તિશાળી ટેક્નોલોજીથી ડિક્રિપ્ટ કરવાની શક્યતા પણ જોખમનો ભાગ છે. તેથી ક્વોન્ટમ રેઝિલિયન્સને SEBI પોતાની સાયબર સિક્યોરિટી સ્ટ્રેટેજીના મહત્વના પિલર તરીકે જોઈ રહી છે.

SEBIએ Incident Reporting અને Cyber Suraksha Portal લોન્ચ કર્યા

સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં સાયબર ઇન્સિડન્ટ સામે ઝડપી કાર્યવાહી માટે SEBIએ સુધારેલું SEBI Incident Reporting Portal પણ શરૂ કર્યું છે. તેનો ઉદ્દેશ સાયબર ઇન્સિડન્ટના રિપોર્ટિંગને વધુ સ્ટ્રક્ચર્ડ, ઝડપી અને એક્શનેબલ બનાવવાનો છે. સાથે Cyber Suraksha Portal દ્વારા વલ્નરેબિલિટી વોર્નિંગ્સ, સાયબર સિક્યોરિટી નોલેજ, પોલિસી પગલાં અને ઇન્સિડન્ટ સંબંધિત માહિતી સમગ્ર માર્કેટ ઇકોસિસ્ટમમાં શેર કરવાની યોજના છે.

SEBIનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે—AI અને ઓટોમેશનથી ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટની કાર્યક્ષમતા વધી શકે છે, પરંતુ ટેક્નોલોજી જેટલી સ્વાયત્ત બનશે એટલી જ મજબૂત ગવર્નન્સની જરૂર પડશે. એટલે આગામી સમયમાં સાયબર સિક્યોરિટી પરનો ખર્ચ માત્ર IT બજેટનો મુદ્દો નહીં રહે; કંપનીના બોર્ડ માટે તે ઓપરેશનલ રિસ્ક, રેગ્યુલેટરી કોમ્પ્લાયન્સ અને ઇન્વેસ્ટર ટ્રસ્ટ બચાવવાનો મહત્વનો બિઝનેસ નિર્ણય બની શકે છે.